High/Scope, A.B.D de geliştirilmiş olan bir okulöncesi eğitimi programıdır. Programla ilgili çalışmalar 1960’lı yılların başında başlamıştır. Dr. David Weikart tarafından, 1970 yılında A.B.D.’nin Michian Eyaleti’nde "High/Scope Eğitimsel Çalışma Vakfı" adındaki vakıf kurulmuştur. Vakfın amacı programla ilgili çalışmaları yürütmek ve programı yaygınlaştırmaktır. Vakfın çalışmaları bugün de oldukça yoğun olarak devam etmektedir.

High/Scope Programı’nın amacı "gelişimsel olarak tutarlı" bir eğitim sağlamaktır.

Gelişimsel olarak tutarlı eğitimin üç ana öğesi vardır:

• Öğrenenin belirli bir gelişim basamağında gelişmekte olan yeteneklerinin daha da kullanılmasını ve gelişmesini sağlar.
   
• Öğrenene, kendi kişiliğine özgü ilgi, yetenek ve uzun vadeli amaçları geliştirmesine yardımcı olur ve buna teşvik eder.
   
• Öğrenme deneyimini, öğrenen, öğretilmek istenen şeyi gelişimsel olarak en iyi öğretecek, hatırlayacak, geçmiş tecrübeleriyle birleştirecek durumdayken sunar.

High/Scope Programı Jean Piaget’nin Gelişim Teorisi’nden etkilenmiştir. Piaget’e göre gelişim, "büyüme" ve "öğrenenin öğrenmek için çeşitli girişimlerde bulunması, bu girişimler sonucunda çevresinden çeşitli tepkiler alması ve bu tepkileri ileriki girişimlerinde tekrar kullanılması" sonucunda oluşur. Piaget’ten etkilenen diğer bir nokta da, çocuklara etkileşim halinde bulunan yetişkinin görevi onları desteklemektir.

High/Scope Programı’nın dayandığı temel prensip "etkin (aktif) öğrenme" prensibidir.

Etkin öğrenme "‘yaparak" öğrenme demektir. Bu tür bir öğrenme olayında tüm duyu organları ve vücut işine girer. Programda bu tür bir öğrenmenin kalıcı ve gerçek öğrenme olduğuna inanılır.

Etkin öğrenmenin gerçekleşebilmesi için herşeyden önce öğrenenin önünde çeşitli materyaller (malzemeler) olmalıdır. Öğrenenin önünde bulunan materyalleri dilediği gibi duyu organlarını ve vücudunu kullanarak inceleyebilmeli, malzemelerle ne yapacağına, nasıl yapacağına ve hangi malzemeleri kullanarak yapacağına kendisi karar vermelidir, kısacası "seçim" öğrenene kalmıştır. Tüm bu işlemler sırasında, malzemelerle oynarken, öğrenenin, kullanacağı "dil" yani neyi, nasıl yaptığı ile ilgili konuşmalarla öğrenme olaynı pekiştirecektir. Etkin öğrenme olayının gerçekleşmesinde rol oynayan faktörlerden bir diğeri de "yetişkin desteği"dir. "Destek" kavramı ile belirtilmek istenilenlerin arasında, öğrenene yeterli sayıda ve çeşitli malzeme sağlamak, onu dinlemek, ne yaptığına bakmak, ona çeşitli sorular sorarak düşünmesini teşvik etmeli sorulara kendisinin cevaplar bulabilmesi için ona zaman tanımak sayılabilir. Tüm bu sözü edilen öğeler etkin öğrenmenin gerçekleştirilebilmesi için oldukça önemlidir.

High/Scope Programı’nda Sınıf Düzeni

High/Scope Programı’na göre düzenlenmiş sınıf çeşitli etkinlik köşelerine bölünmüştür.

Program, sene başında, sınıfta az sayıda etkinlik köşesi ve materyalle başlamayı, çocukların ilgi, istek, ihtiyaçlarını öğrendikçe, köşe ve materyal sayılarını arttırmayı önerir. Başlıca dört etkinlik köşesi vardır. Evcilik, blok, sessiz ve sanat köşeleri. Yıl ilerledikçe, müzik köşesi, bitki ve hayvan köşesi, inşa köşesi gibi çeşitli köşeler eklenebilir.

High/Scope Programı’nda, oluşturulan köşelerin sınırları, alçak raflarla belirlenmiştir. Bu rafların yükseklikleri çocukların göz seviyelerini aşmayacak şekildedir. Böylelikle çocuk sınıfın herhangi bir yerinden baktığında diğer köşeleri rahatlıkla görebilir.

High/Scope Programı ada düzenlemesinde sınıfta bulunan materyallerin "etiketlenmesini" önerir. Etiketler sayesinde çocuklar kolaylıkla materyalleri bulup, kullanıp, yerlerine tekrar geri koyabilirler. Böylelikle çocuklar yetişkine bağımlı olmadan bir şeyleri başarıyor olmanın mutluluğunu yaşarlar.

Programın çocuklara sağlayacağı yararlar konusunda özetle şunlar söylenebilir: High/Scope Programı’nda yetişkin, çocukları arkadaş olarak görür. Burada yetişkin ile çocuk eşit konumdadır. Ayrıca çocuklara yetişkin etkin öğrenme olanakları sağlama çalışmakta ve onları zorlamak yerine saygı göstermekte ve desteklemektedir. Bütün bunlar çocukların kendilerine olan saygılarını ve başkalarını saymayı öğrenmelerini olumlu etkiler. Böyle bir yaklaşımla çocukta problem çözme yeteneği gelişir. Bu programda çocukların güçlü yanları devamlı vurgulanmaktadır. Böylelikle çocuklarda yaratıcılık, girişimcilik, görüşlerini rahatlıkla ileri sürebilme yetenekler gelişecektir. Yetişkin desteği sayesinde çocukların kendilerine güvenleri ve yeni şeyleri denemek için arzu ve istekleri artacaktır. Programda sınıf düzeni ve günlük program sayesinde çocuklarda sorumluluk duygusu ve kontrol duygusunu pekiştirmektedir. İlk altı yılın çocukların gelişimindeki yeri düşünülecek olursa, bu özellikler oldukça önemlidir.

High/Scope Programı’nda Bir Gün

High/Scope Programı bir günü çeşitli etkinlik zamanlarına böler; planlama zamanı, çalışma zamanı - toplama zamanı, hatırlama zamanı, küçük çember zamanı, bahçe zamanı gibi.

Bu zaman birimlerine biraz daha yakından bakılacak olursa;

• Planlama zamanı, günün başında yaklaşık 15 dakikalık bir zaman birimidir. Burada öğretmen, sınıftaki çocuklarla bir araya gelerek onlara sırayla "Bugün ne yapmak istiyorsun?" şeklinde bir soruyla o gün için ne yapmak istediklerini yani, planlarını öğrenir.
   
• Çocuklar planlarını yaptıktan sonra, çalıma zamanı denilen etkinlik zamanı başlar. Çalışma zamanı diğer etkinlik zamanlarına oranla en uzun zaman birimidir. Genellikle 45 ile 60 dakika arası bir süre tutar. Çalışma zamanı boyunca çocuklardan yaptıkları planları uygulamaları beklenir.
   
• Toplanma zamanında, çocuklar çalışma zamanında oynadıkları oyuncakları yetişkinle beraber yerlerine kaldırırlar.
   
• Hatırlama zamanı biriminde, yetişkin plan yaptığı çocuk grubu ile bir araya gelerek, onlara "bugün ne yaptın?" şeklinde bir soruyla çocuklardan çalışma zamanında ne yaptıklarını hatırlayıp, anlatmalarını ister. Hatırlama zamanı da planlama zamanı gibi yaklaşık 15 dakika sürer.
  
  Programda, Planlama, Çalışma, Hatırlama zamanları, planla-yap-hatırla sırası olarak adlandırılır ve bu üç zaman biriminin birbiri ardınca gelmeleri gerektiği belirtilir. Diğer zaman birimleri için böyle bir zorunluluk yoktur.
   
• Küçük grup zamanında, öğretmen çocuklara istediği zaman bir konuyu daha evvelden planlar, konu ile ilgili malzemeleri her çocuğa eşit sayı ve çeşitte malzeme gelecek şekilde hazırlar. Her çocuğa malzemelerini verdikten sonra onlara yapılacak etkinliği açıklar ve çocuklar etkinliğe başlarlar. Bu zaman birimi 15 ile 30 dakika kadar sürer.
   
• Çember zamanı, öğretmen ve çocukların bir arada çember şeklinde toplanarak şarkı söyledikleri, hikayeler anlatıp dinledikleri, kısaca beraberce çeşitli grup oyunları oynadıkları bir zaman birimidir. Bu zaman birimi 20 dakika sürer.
   
• Bahçe zamanı ise çocukların bahçeye çıkarak çeşitli oyunlar oynadıkları bir zaman birimidir.
   

Programda gün boyunca etkin öğrenme prensibi ve yetişkin desteği daima uygulanır. Yetişkinler çocukları bir arkadaş gibi görerek gün boyunca onlarla oynarlar ve onları desteklerler. Öğretmenlerin diğer dikkat ettikleri nokta da, çocuklara öğrenmek için fırsat yaratmaktır. Etkinlikleri çocuklar için yapmak yerine, onların deneme-yanılma yoluyla yapabilmelerini, yanlışlardan öğrenebilmelerini sağlamaya çalışırlar.

High/Scope Programı çocukların tüm gelişimlerini (sosyal, bilişsel, fiziksel, duygusal) hedefler. Bunu gerçekleştirebilmek için yetişkinlerin birbirleriyle bir takım halinde, dayanışma içerisinde çalışmalarını önerir. Kısaca High/Scope Programı’nda yetişkinlerin birbirleriyle yardımlaşmaları, aralarında açık bir iletişimin olması oldukça önemlidir.

High/Scope Programı’nda daha evvelden belirtildiği gibi, gelişim düzeylerine uygun etkinlikler yapmak oldukça önemlidir. Çocukların gelişim düzeylerine uygun etkinlikler sağlamada yetişkine "anahtar deneyimler" yardımcı olur. Anahtar deneyimler okul öncesi yıllarda gelişmekte olan, önemli bilişsel, sosyal ve motor yetenekleri kullanan etkinlikler ve süreçleridir.

Anahtar deneyimler okul öncesi yıllarda gelişmekte olan temel yeteneklerin güçlendirilmesi (pekiştirilmesi) için gerekli deneyimleri anlatır.

Programda çocukların gelişimini etkileyeceği kabul edilen en önemli faktörlerden biri de "veliler"dir. Velilerle iyi ilişkiler kurmak, onları çocuklarının gösterdikleri gelişmelerden haberdar etmek haberdar etmek, program ve yapılan etkinlikler hakkında velileri haberdar edip, katılımlarını sağlamak önemlidir.